Тааттаттан Краковка үөрэх-билии сомсо

11 сентября 2019, 21:18

Таатта улууһун Уус Тааттатыттан төрүттээх Уля Жиркова ХИФУ географическай салаатын үөрэнэн бүтэрэн Краков куорат университетын магистратуратыгар үөрэҕин салгыы сылдьар. Сайын төрөөбүт түөлбэтигэр кэлэн төрөппүттэригэр көмөлөһөн, сынньанан, күүс-уох мунньунар. Польша магистранын кытта сонун кэпсэтиибин ааҕаччыларым болҕомтотугар таһаарабын.


Уля, үтүө күнүнэн. Бэйэҥ тускунан ааҕааччыларбытыгар билиһиннэриэн дуо?

Мин Уус Тааттаттан төрүттээхпин. 2014 сыллаахха Тааттатааҕы лицейы бүтэрэн ХИФУ естественнэй наукаларын институтун география отделениетыгар киирэн үөрэммитим. 2017 сыллаахха Erasmus+ диэн европейскай союз Гранын ылан Польша Краков куоратыгар биир семестр үөрэнэн бэйэбэр сонун, олоҕум биир чаҕылхай, умнуллубат күннэрин билбитим. Итиннэ ХИФУ-тан иккиэ буолан үөрэнэн кэлбиппит.

— Салгыы үөрэҕин суола эмиэ Краков куоракка сирдээтэ?

2018 сыллаахха үөрэхпин бүтэрэн салгыы магистратураҕа киирэн үөрэнэр булгу санааламмытым. Ханна үөрэнэрбин өр толкуйдаабатаҕым. Краковка үөрэммит университетым сайтын хаһаммын University of Agriculture – Open Space for you диэн омук оҕолоругар английскай тылынан үөрэтиллэр бырагыраама баарын билбитим уонна докумуоннарбын тулалыыр эйгэни харыстааһын диэн идэҕэ ыыппытым. Тоҕо диэтэххэ, бэйэм ХИФУ-га рекреационнай география уонна туризм диэн идэҕэ үөрэммитим. Онон чугастыы тулалыыр эйгэни харыстааһын диэн идэни талбытым.

Биһиги дойдубутуттан эмиэ да чугас, ыраах Польша туһунан кэпсиэҥ дуо?

Польша Евросюз биир улахан тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар дойдута буолар. Нэһилиэнньэтин 90 тахса бырыһыана католическай итэҕэллээх. Мин Краков куоракка үөрэнэбин. Бу куорат Польша биир былыргы куората. Сылын аайы хас да мөлүйүөн турист сылдьар. Онон ыраас, кыраһыабай, элбэх туристическай инфраструктура сайдыбыт европейскай тыыннаах, хас да сэриини тулуйбут куорат. Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр еврейдэри мунньан Освенцим курдук дьулаан концлааҕырдарга ыыталлара. Билигин Краковка онно аналлаах урут олоро сылдьыбыт Казимеж диэн еврейскэй кварталга киһи дууһатын таарыйар өйдөбүнньүк мэҥэ бэлиэлэр бааллар. Бу куоракка аан дойдуга биллибит киинэ режиссера Стивен Спилберг «Список Шиндлера» диэн киинэтин уһулбута. Оскар Шиндлер дьиҥ олоро сылдьыбыт киһи. Кини фабриката билигин түмэл буолан турар, сылга хас да мөлүйүөн киһи кэлэн көрөн барар биир историческай сиригэр кубулуйбута. Маны таһынан элбэх былыргы королевскай замоктардаах, музейдардаах Краков дириҥ историятын кэпсиир оройуоннардаах.
Краковы олохтоохтор устудьуоннар куораттара дииллэр. Европа биир былыргы университета, сирбитин төгүрүк диэн дакаастаабыт Николай Коперник, араас Польша политиктара, президеннэрэ үөрэммит Ягеллонскай университет, Польшаҕа бастыҥ тыа хаһаайыстыбатын, Хуго Коллонтай аатынан тыа хаһаайыстыбатын университеттара бааллар. Манна бастыҥ экономистар, сир баайын үөрэтээччилэр, учууталлар үөрэнэр үрдүк, орто үөрэх кыһалара элбэхтэр. Мин олортон биирдэстэригэр тыа хаһаайыстыбатын университетыгар магистратураҕа үөрэнэбин. Үөрэҕим 2 сыллаах. Бүтэрдэхпинэ магистр-инженер диэн научнай степеннээх буолуохтаахпын.

Үөрэтэр тиһиктэрэ биһиги дойдубут кыһаларыттан уратылаах дуо?

Үөрэтэр систиэмэлэрэ, ньымалара элбэх уратылаах. Хас биирдии лекция, семинар, практическай үлэлэр олус интэриэһинэйдик ааһаллар. Преподавателлэр кинигэттэн ааҕа-ааҕа лекция кэпсээбэттэр. Барыта презентациялаах буолуохтаах. Холобур, почваны үөрэтэр предмеккэ иннибитигэр хас биирдии студеҥҥа дьиҥнээх почва, хайа боруодатын тутан-хабан көрөрбүтүгэр, үөрэтэрбитигэр баар буолар. Экономика уруогар хас дьарык аайы преподователь раздаточнай лиис биэрэр. Онно бүгүҥҥү аан дойду кылаабынай экономическай сонунун туһунан, ону ааҕан баран ырытабыт. Онтон экотоксикология уруогар холобур, ртуть тохтубутун кэннэ өр хомуйбатаххына ханнык ыарыыга ылларыахха сөбүй диэн дьиҥнээх олоххо буолбут түгэнтэн видеолары көрдөрөллөр. Оннук үөрэннэххэ быдан түргэнник информацияны ылынар эбиккин. Дьиэҕэ элбэх үлэ биэрэллэрэ эмиэ үчүгэй. Нэдиэлэҕэ 3 – 4 күн үөрэнэбит онтун атынын бэйэбит араас ньыманан, холобур, библиотекаҕа, библиотека фондатыттан кинигэлэри, научнай сурунааллары туттар олус чэпчэки. Үчүгэйэ диэн дьиэҕэ уларсан илдьэ барыахха сөп. Ноутбуктаах кэлэн вайфайга кэлэн холбонон чэпчэкитик үлэлиир гына оҥорбуттар. Маны таһынан Россияҕа курдук студенческай зачетка суох, ол оннугар хас биирдии студент тус кабинеттаах буолар. Университет сайтыгар, онно түмүк сыаналаргынтуруораллар. Ол иһин кумааҕы зачетка диэн наадата суох.

— Уля, эн үөрэнэргэр харчы төлүүгүн дуо эбии? Стипендия иҥин көрүллэр дуо?

Университет төһөнөн элбэх омук студеннаах да соччонон рейтинэ үрдүк буолар. Ол иһин элбэх интэриэһинэй бырагыраамалары араас хайысхаларга арыйаллар. Үрдүк стипендиялаах, босхо уопсай дьиэлээх, ороскуоккун сабар эбии харчылаах уонна да атыттар. Мин бырагыраамам ороскуоппун (ол эбэтэр бырайыаспын, визабын, страховкабын) сабар стипендиялаахпын уонна куорат киинигэр турар университет бастыҥ уопсайыгар олоробун. Үөрэҕим туһунан кэпсээтэххэ, икки хайысхаҕа арахсан үөрэнэбит: тулалыыр эйгэни харыстааһын уонна тыа хаһаайыстыбата диэн. Бары олус эйэлээхтик, түмсүүлэхтик атын омук оҕолорун кытта үөрэнэбин. Япония, Шри Ланка, Казахстан, Мексика, Бразилия, Великобритания, Украина, Эфиопия, Гана, Босния уонна Герцеговина уонна да атын дойдулартан сылдьар бииргэ үөрэнэр оҕолордоохпун, доҕоттордоохпун. Мин Россияттан соҕотох студент буолабын. Группабар эрэ буолбатах бүтүн университет үрдүнэн!

Европа биир кырдьаҕас куоратыгар үөрэнэҕин, аны ыаллыы олорор дойдуларга сылдьаҕын дуо? Уопсайынан поляктар бэйэлэрин истэригэр хайдах сыһыаннаах дьон эбиттэрий?

Польша эппитим курдук католическай дойду. Ол иһин элбэх баҕайы таҥараларын итэҕэлинэн бырааһынньыктардаахтар. Бырааһынньык кэмигэр уулуссаҕа туристартан ураты ким да суох буолар. Бары дьиэ кэргэннэрин кытта бырааһынньыктыыллар. Бириэмэлэрин дьиэ кэргэннэрин кытта атааралларын олус сыаналыыллар, ол иһин өрөбүллэрин, бырааһынньыктарын барытын бииргэ ыла сатыыллар. Онон сибээстээн доҕотторбун кытары тас дойдулары, куораттары кэрийэн кэлээччибит. Географка үөрэмит буоламмын араас хабааннаах интэриэһинэй маршруттары толкуйдуурбар олус туһалыыр.


Үөрэҕим быыһыгар сөбүлээммин араас хабааннаах туристическай маршруттары оҥорон доҕотторбун кытта туристыырбын сөбүлүүбүн. Европа куораттарын икки ардыгар туох да мэһэйэ суох айанныахха сөп. Холобур, Польша студеннарыгар анаан тимир суолугар 51% чэпчэтии көрүллэр. Биирдэ дьээбэҕэ католическай ороһуоспа буолуон иннинэ Краков – Прага – Дрезден – Берлин – Краков маршрутун оҥорбутум. Тоҕо диэтэргин, кыра эрдэхпиттэн ити дойдулар саамай улахан, кыраһыабай Ороһуоспатааҕы дьаарбаҥкаларын илэ харахпынан көрүөхпүн наһаа баҕарар этим. Доҕотторбор кэпсээбиппэр олус сөбүлээбиттэрэмаршруппун уонна миигин кытта барсар баҕа санааларын эппиттэрэ. Кинилэр баҕа санааларын, религиознай көрүүлэрин учуоттаан, студент буоларбыт быһыытынан араас чэпчэкитик сылдьар «лайфхактары» туһанан 7 күн билиибитин хаҥатан, саҥа сирдэри көрөн, чехтэр, немецтэр культураларын үөрэтэн, сынньанан кэлбиппитигэр доҕотторум махталлара муҥура суох. Онтон сиэттэрэн кыра кыралаан туристическай маршрут оҥорор буолбутум. Ону таһынан дьону кытта билсэрбин сөбүлүүбүн. Европаҕа Саха сириттэн үөрэнэр студеннар миэхэ кэлэ сылдьааччылар. Краков куорат кэрэ миэстэлэринэн сырытыннарабын, поляктар олохторун-дьаһахтарын кытта билиһиннэрэбин.

Уля, үөрэххин бүтэрдэххинэ ханна үлэлиир былааннааххын?

Дипломум европейскай стандартаах буолан икки тылынан тылбаастанар: польскай уонна английскай. Ол иһин аан дойду ханнык баҕарар сиригэр үлэлиир кыаҕы биэрэр. Сахам сирин, тапталлаах Тааттам туризмын уонна экологиятын сайдыытыгар тас дойдулар уопуттарыгар олоҕуран, төрөөбүт дойдум чэчирии сайдарыгар күүс көмө буолуохпун баҕарабын.

— Улууһун эдэр ыччатыгар, оҕолоругар тугу сүбэлиэххин сөбүй?

Саха сатаабатаҕа, билбэтэҕэ диэн суох! Онон билиҥҥи түргэн сайдыылаах үйэҕэ үрдүк таһымнаах күрэстэһэр ыччат үүнэн тахсарыгар баҕарабын. Ханнык баҕарар омугу кытта тэҥнээҕин курдук кэпсэтэр гына английскай, араас омук тылларын үөрэтиҥ, элбэҕи ааҕыҥ, билин-көрүн! Оччоҕо олоҕу, аан дойду хайа баҕарар муннугар олорор тэҥ саастыылаахтаргын кытта тэҥҥэ хаардыылыан.

— Билигин төрөөбүт дойдугар кэлэн күүс уох ылан сынньана сылдьаҕын. Сынньалаҥнын төһө туһалаахтык атаардын?

Сайыҥҥы сынньаламмар дойдубар Уус Тааттаҕа кэлэ сырыттахпына Краков университетын профессордара Мария Михайловна уонна Николай Константинович Жирковтар дьиэ кэргэнигэр сынньанан, Алдан эбэбитигэр дуоһуйа сөтүөлээн, от үгэнигэр оттоһон, айылҕаҕа сынньанан, саха аһын аһаан, олохтоох оскуола музейын, палеонтологическай музейын экспонаттарын көрөн барбыттара. Түгэнинэн туһанан Антонина Николаевна Неустроеваҕа, Петр Дмитриевич Максимовка, Вова Малгиҥҥа махталбын тиэрдиэхпин баҕарабын.

Уля, Сахан сирин ыччатын ыраах сиргэ ааттатан, атын омук студеннарын кытары тэҥҥэ ситиһиилээхтик үөрэнэ сылдьаргынан киэн туттабын. Бу курдук үөрэххэ тардыһыылаах саха эдэр дьоно элбээтиннэр!

Кэпсэттэ С.ХАЛГАЕВА.

Читать оригинал статьи и комментарии на Ulus.Media
$:64
:71
¥:90
$10232.57
в Якутске
завтра